حبّ / حبوب حبوب : در بيان حبوب و اين مشتمل بر دو نوع است : حبوب غير مسهله : بدان كه تركيب حبوب از اختراع قدما است و از قبيل معاجين است و مسهلهء آن را تا سه ماه قوت باقى است ، بعد از آن ضعيف مىگردد و مبهى و مقوى . آن كه مشتمل بر ادويه كبار و ذو الخاصية باشد تا يك سال و افيون‌داران تا دو سال و آنچه مشتمل نباشد بر ادويهء مذكوره تا يك ماه و بايد آنچه از براى تقويت معده ساخته شود ؛ اجزاى آن اندك جريش و حبوب آن به مقدار اندك بزرگ ساخته شود تا دير در معده بماند و اثر قوى بخشد . و آنچه از براى تقويت ارواح و قوى باشد اجزاى آن نرم و حبوب آن صغار باشد تا زود منحل گشته اثر آن به اعماق اعضا و ارواح و قوى برسد و بايد كه تازه به تازه ساخته شود و نگذارند كه بسيار كهنه گردد كه قوا و عمل آن ضعيف گردد و بايد كه به حسب مزاج شخص و مرض و قوت و ضعف و سن و فصل و غيرها ساخته شود و ادويه محتاج اليه را مقدار تام شربت آن اخذ نموده ، ادويه مصلحه و مبدرقه و غيرها را به حسب لايق به آن ، تركيب نمايند . « 1 » حبوب مسهله : بدان كه حبوب مسهله كه از براى امراض الرأس است ، مانند : ايارجات و شبيارات و غيرها بايد كه حبوب آن كبار باشد كه اندك اندك به تدريج منحل گشته اثر آن به دماغ برسد تا فعل آن كما ينبغى حاصل گردد و آنچه از براى اوجاع مفاصل و غيرها است ، مانند : حبوب سورنجان و تربد و غيرهما بايد كه حبوب آن صغار باشد تا زود منحل گشته به جوانب و اعماق و اقاصى اعضا برسد و بايد كه بسيار خشك و كهنه و ضعيف العمل نباشد و خشك آن را اگر در اندك زمانى در عرق رازيانه بخيسانند ، پس فرو برند بهتر است . و بايد كه ادويهء مسهلهء محتاج اليه را با مصلحات و غيرها تركيب نمايند ، مثلًا اگر مركّب از دو جزء است ، نصف و اگر از سه جزء است ، ثلث و اگر از چهار جزء است ربع و هم بر اين قياس بگيرند كه هر قسمى كه يك شربت تام است در صورتى كه مقصود از افاعيل ادويهء مسهله هر يك متساوى باشد و اگر چنين نباشد آن جزء مقصود را تام و

--> ( 1 ) . همان ، ص 3 .